Postoji jedan trenutak na svakom ozbiljnom unutrašnjem putu kada um, koji nas je dotad vjerno vodio, mora da zastane. Ne zato što je pogriješio, nego zato što je stigao do granice svog dostignuća. Vivekananda je to rekao jasno i bez mistifikacije: um mora da vodi, ali samo do određene tačke. I najveća teškoća čovjeka nije u tome da razvije um, nego da ga, u pravom trenutku, pusti.
Zapad
je, možda više nego ijedna civilizacija, izgradio kult uma. Analiza, razlaganje,
objašnjenje, teorija, sve to daje osjećaj sigurnosti. Jung je to duboko
razumio. On je jogu poštovao, čak joj se divio, ali je tvrdio da zapadnjak ne
može njome ozbiljno da se bavi. Razlog nije bio prezir, nego oprez: smatrao je
da zapadni čovjek ostaje zarobljen u objašnjavanju onoga što se na Istoku živi.
Njegov
poznati primjer sa pranom to savršeno pokazuje. Zapadnjak će pranu rastaviti na
pojmove, analogije, fiziološke korelate. Govoriće o energiji, disanju, nervnom
sistemu, ali neće znati pranu krvlju. Indijac, s druge strane, možda neće umjeti
da je teorijski definiše, ali će je živjeti, disati, kretati se s njom. I neće
imati potrebu da je objašnjava.
Tu
se ne radi o intelektualnoj razlici, nego o egzistencijalnoj. Um zapadnjaka
želi da razumije prije nego što se preda. A upravo tu leži paradoks koji
Vivekananda pogađa u srž: najviši čin uma jeste da prizna vlastitu nemoć. Ne
kao poraz, nego kao zrelost.
Joga
ne traži odricanje od uma u početku. Naprotiv, traži disciplinovan, fokusiran,
rafiniran um. Ali u jednom trenutku, kad praksa postane dublja od pojma, um
mora da odstupi. Ne da nestane, nego da se utiša. Intuicija ne dolazi dok um
govori. Ona dolazi kad um nauči da sluša.
Jung je tu bio samo djelimično u pravu. Zapadnjak ne može u jogu ući na isti način kao
istočnjak. Ali to ne znači da ne može ući uopšte. Njegov put je teži jer mora
proći kroz raskid sa sopstvenom fascinacijom objašnjenjem. Mora proći fazu u
kojoj shvata da znanje više ne produbljuje iskustvo, nego ga zaklanja.
Zato
joga, za zapadnog čovjeka, najčešće dolazi kasno. Poslije psihologije, poslije
filozofije, poslije samopomoći, poslije svih pitanja koja su tražila odgovore.
Ona dolazi onda kad se pojavi jedno drugo pitanje: šta ako odgovor nije
misaona konstrukcija, nego stanje?
U
tom smislu, joga nije suprotna Jungu. Ona je ono što dolazi poslije Junga. Ne
poništava nesvjesno, arhetipove i simboliku, nego ih preobražava u praksu. Ne
tumači život, nego ga živi iznutra.
I
zato je najteži trenutak na putu onaj kad um mora da se skloni s puta vlastitoj
zrelosti. Kad prestane da pita „šta je to?“ i počne da ćuti dovoljno dugo da se
to pokaže samo.
Na
tom mjestu um ne nestaje. On postaje transparentan. A iza njega - počinje
iskustvo.
